Chcesz otrzymywać najnowsze wiadomości
Wydarzenia
Nowa klasa gwiazd pulsujących – odkrycie polskich astronomów


Dzięki regularnym pomiarom jasności ponad miliarda gwiazd naszej galaktyki astronomowie z prowadzonego w Obserwatorium Astronomicznym Uniwersytetu Warszawskiego projektu „The Optical Gravitational Lensing Experiment (OGLE)” odkryli nieznaną klasę gwiazd zmiennych pulsujących. Odkrycie nowej klasy gwiazd pulsujących astronomowie ogłosili w prestiżowym czasopiśmie „Nature Astronomy”.


Gwiazdy pulsujące to niezwykle ważne obiekty współczesnej astrofizyki. Służą astronomom do pomiarów odległości we Wszechświecie oraz pozwalają badać ewolucję i wnętrze gwiazd.

Przeprowadzone dodatkowe obserwacje
w Obserwatorium Las Campanas na chilijskiej Pustyni Atacama pokazały, że gwiazdy te są znacznie gorętsze od Słońca. Niezwykłą cechą nowo odkrytych gwiazd jest ogromna zmiana ich parametrów fizycznych zachodząca w ciągu zaledwie około pół godziny. Tak szybkich zmian nie obserwowano dotąd w przypadku żadnych innych obiektów pulsujących. Modele teoretyczne potwierdzają, że takie zachowanie jest możliwe, ale wielką zagadką pozostaje pochodzenie takich gwiazd.


Wydawało się, że wiemy już praktycznie wszystko o gwiazdach pulsujących, że znamy wszystkie ich rodzaje, a jednak natknęliśmy się na coś nowego, zupełnie nietypowego
– wyjaśnia dr hab. Paweł Pietrukowicz, lider badań i pierwszy autor publikacji.


Wiele gwiazd, w odróżnieniu od naszego Słońca, nie jest stabilnych – pulsuje, czyli rytmicznie puchnie i kurczy się nawet o kilkanaście procent. W trakcie każdego pulsu zmienia się rozmiar gwiazdy, ale też temperatura jej powierzchni, co obserwujemy w postaci charakterystycznych regularnych zmian jasności. Zmiany o dużej amplitudzie obserwowane są u czerwonych olbrzymów, czyli gwiazd względnie chłodnych, których warstwy zewnętrzne są bardzo rozległe. Olbrzymami są powszechnie występujące we Wszechświecie gwiazdy pulsujące typu RR Lyrae oraz jaśniejsze od nich – gwiazdy typu delta Cephei (cefeidy klasyczne). Temperatury powierzchni tych gwiazd są porównywalne lub nieco wyższe niż temperatura powierzchni Słońca (~5800 K). Okresy pulsacji olbrzymów obejmują bardzo duży zakres, od kilku godzin do kilkuset dni.

Odkrycie nowej klasy gwiazd pulsujących było niezwykłą przygodą, która rozpoczęła się w 2013 roku. Wówczas – ku naszemu zaskoczeniu – zauważyliśmy pierwszy taki zagadkowy obiekt – wspomina dr Pietrukowicz.

Praca opisująca odkrycie nowej klasy gwiazd zmiennych pulsujących BLAP została opublikowana w miesięczniku naukowym „Nature Astronomy”: „Blue large-amplitude pulsators as a new class of variable stars”, Paweł Pietrukowicz (laureat programu START), Wojciech A. Dziembowski, Marilyn Latour, Rodolfo Angeloni, Radosław Poleski (laureat programu START), Francesco di Mille, Igor Soszyński (laureat programu POWROTY/HOMING), Andrzej Udalski (laureat Nagrody FNP, a także programów MISTRZ i SUBIN), Michał K. Szymański, Łukasz Wyrzykowski, Szymon Kozłowski, Jan Skowron, Dorota Skowron, Przemek Mróz, Michał Pawlak & Krzysztof Ulaczyk 2017, Nature Astronomy, 1, 0166 (doi: 10.1038/s41550-017-0166).


Źródło: Fundacja na rzecz Nauki Polskiej



dodano: 2017-07-03 07:23:52