Chcesz otrzymywać najnowsze wiadomości
Wydarzenia
Polski system finansowy funkcjonuje stabilnie

Z opublikowanego przez Narodowy Bank Polski "Raportu o stabilności systemu finansowego" wynika, że polski system finansowy funkcjonuje stabilnie, a natężenie zagrożeń dla jego stabilności nie zmieniło się istotnie w okresie od publikacji poprzedniej edycji raportu. Pozostaje jednak ono na podwyższonym poziomie, głównie z uwagi na utrzymującą się niepewność w otoczeniu polskiej gospodarki. Możliwość wystąpienia zmian w krajowym otoczeniu prawnym systemu finansowego, których skutkiem ubocznym może być osłabienie odporności systemu finansowego, zwłaszcza banków, na szoki nadal istnieje, aczkolwiek prawdopodobieństwo wystąpienia takich zmian zmalało.

Gospodarka polska nie wykazuje istotnych nierównowag makroekonomicznych. Poziom zadłużenia przedsiębiorstw niefinansowych i gospodarstw domowych pozostaje umiarkowany. Rosnąca konsumpcja gospodarstw domowych, wraz z malejącym negatywnym wpływem inwestycji na PKB, przyczyniły się do poprawy tempa wzrostu gospodarczego w IV kwartale 2016 r.

Krajowe rynki finansowe funkcjonują bez zakłóceń. W I kwartale 2017 r. wzrost optymizmu na rynkach globalnych, w połączeniu z utrzymaniem oceny ratingowej Polski oraz osłabieniem oczekiwań na podwyżki stóp NBP skutkowały aprecjacją złotego i obniżeniem rentowności obligacji skarbowych (po wcześniejszym okresie deprecjacji złotego i wzrostu rentowności obligacji). Optymizm na rynkach globalnych, przejawiający się we wzroście cen akcji oraz rentowności obligacji skarbowych, w połączeniu z istotną niepewnością co do przyszłej polityki gospodarczej mogą budzić obawy o nadmierne odchylenie się wyceny instrumentów finansowych od ich wartości fundamentalnych i wzrost ryzyka znacznej korekty cen.

Rynek nieruchomości mieszkaniowych pozostaje w równowadze, a obecna faza ekspansji charakteryzuje się wysoką podażą i wysokim popytem. Rośnie prawdopodobieństwo pojawienia się nierównowagi wskutek szoków podażowych lub popytowych. W tym kontekście istotne są bariery, które mogłyby ograniczyć produkcję mieszkań w przyszłości. W warunkach niskich stóp procentowych, zainicjowany wzrost cen mógłby stać się katalizatorem inwestycji o charakterze spekulacyjnym. Nadal narasta nierównowaga na rynku nieruchomości komercyjnych (głównie biurowych), co jednak nie stanowi zagrożenia systemowego z uwagi na niski zakres finansowania tego segmentu rynku przez banki krajowe.

Mimo poprawy bieżącego i prognozowanego wzrostu gospodarczego w większości najważniejszych gospodarczo regionów, utrzymująca się istotna niepewność w otoczeniu gospodarczym Polski zwiększa możliwość wystąpienia istotnych negatywnych szoków, mogących spowolnić wzrost gospodarczy w Polsce.

Kluczowym warunkiem stabilności finansowej w Polsce jest utrzymanie stabilności sektora bankowego, który jest głównym źródłem finansowania gospodarki, a depozyty bankowe stanowią ponad połowę aktywów finansowych gospodarstw domowych.
  •  Cykl kredytowy w Polsce jest na przełomie fazy ożywienia i ekspansji. Dynamika kredytu jest zbliżona do dynamiki wzrostu PKB, nie stanowi bariery jego wzrostu, jak również nie kreuje nierównowag w gospodarce i systemie finansowym. Bufor antycykliczny pozostawiono na poziomie 0%. Brak jest oznak nadmiernego łagodzenia polityki kredytowej banków. Jakość portfela kredytowego stopniowo poprawia się.
  • Słabym punktem części banków komercyjnych jest duży portfel walutowych kredytów hipotecznych. Z uwagi na istniejące u kredytobiorców bufory dochodowe, jakość portfela pomimo dużych szoków kursowych jest bardzo dobra. W połączeniu z istotnymi buforami kapitałowymi banków, wskazuje to, że ryzyko o charakterze ekonomicznym związane z tym portfelem nie ma charakteru systemowego. Portfel ten może generować ryzyko systemowe w kontekście niektórych postulowanych w debacie publicznej rozwiązań regulacyjnych.
  • Banki są w ograniczonym stopniu narażone na ryzyko rynkowe. Otwarta pozycja walutowa netto jest mała z uwagi na zamykanie otwartej bilansowej pozycji walutowej banków, wynikającej z dużego portfela walutowych kredytów hipotecznych poprzez operacje pozabilansowe. Ryzyko stopy procentowej w księdze bankowej jest ograniczone w skali całego sektora, choć banki spółdzielcze wykazują większą od banków komercyjnych wrażliwość wyniku finansowego na ewentualny spadek stóp procentowych.
  • Wysoki i rosnący udział depozytów, zwłaszcza gospodarstw domowych, i jednoczesne zmniejszenie finansowania hurtowego sprzyja stabilności finansowania banków i ograniczaniu ryzyka płynności. Poziom aktywów płynnych jest wysoki i powiększa się. Banki spełniają nadzorcze wskaźniki płynności.
  • Zyskowność banków, po wyłączeniu skutków czynników jednorazowych, obniżyła się. W Polsce zyski zatrzymane są podstawowym źródłem kapitału, a wysokość buforów kapitałowych jest kluczowym parametrem określającym odporność sektora bankowego na szoki i warunkiem wzrostu finansowania gospodarki. Z tego względu ewentualna kontynuacja tendencji spadku zyskowności banków byłaby zjawiskiem negatywnym. Głównymi czynnikami kształtującymi zyskowność banków, poza wprowadzonym podatkiem od aktywów, były wzrost marży odsetkowej netto, spadek marży nieodsetkowej i ograniczenie kosztów pracowniczych. Obciążenie wyników banków z tytułu kosztów ryzyka kredytowego nie zmieniło się istotnie.
  • Polski system bankowy charakteryzuje się dobrym wyposażeniem w kapitał, czemu towarzyszy niski poziom dźwigni finansowej. Średni łączny współczynnik kapitałowy ponownie wzrósł i osiągnął poziom 17,2%. Większość banków spełnia wymogi nadzorcze, łącznie z wymogami utrzymywania buforów kapitałowych. Wszystkie banki na które nałożono dodatkowe wymogi związane z portfelem kredytów walutowych spełniają te wymogi.
Wyniki testów warunków skrajnych i symulacji zdolności absorbowania strat wskazują, że większość banków jest w stanie zaabsorbować skutki szoków związanych ze zidentyfikowanymi przyszłymi zagrożeniami w systemie finansowym i jego otoczeniu gospodarczym i nadal spełniać wymogi adekwatności kapitałowej. Spadek zyskowności banków powoduje jednak, że koszt pozyskania kapitału na rynku przewyższa rentowność aktywów, co może ograniczać możliwość wzmacniania kapitału ze źródeł zewnętrznych, w razie konieczności jego podniesienia. Utrzymywanie się istotnej niepewności w otoczeniu zewnętrznym Polski, zwiększającej możliwość zaistnienia negatywnych szoków, wskazuje na konieczność umacniania odporności sektora bankowego i unikania działań regulacyjnych, które mogłyby ją osłabić.

Sektor banków spółdzielczych jest stabilny. Banki spółdzielcze, w większości przypadków, spełniają nadzorcze wymogi kapitałowe i płynnościowe. Działaniem wzmacniającym odporność sektora jest stworzenie tzw. systemów ochrony instytucjonalnej (IPS). Tym niemniej środowisko niskich stóp procentowych oraz niska efektywność związana z modelem biznesowym tego sektora stanowią wyzwanie dla zyskowności banków spółdzielczych i ich zdolności do rozwoju. Niektóre banki, zwłaszcza większe, zwiększyły zaangażowanie w bardziej ryzykowne aktywa, co w przypadku niedostatecznych kompetencji w zarządzaniu ryzykiem może rodzić zagrożenia dla ich stabilności. Niepokojącym zjawiskiem jest w ich przypadku słaba jakość i relatywnie wysoka koncentracja portfela kredytowego przy niskim poziomie pokrycia kredytów zagrożonych odpisami. Pozostawanie szeregu banków spółdzielczych poza strukturami IPS jest zjawiskiem negatywnym.

Sytuacja sektora SKOK pozostaje trudna i trwa jego restrukturyzacja. Liczba działających podmiotów, jak również wielkość aktywów sektora zmniejszają się. Duża część sektora nadal nie spełnia regulacyjnych minimalnych wymogów kapitałowych, podczas gdy wymogi płynnościowe są generalnie spełniane. Jakość portfela kredytowego pozostaje słaba.

Niepokojącym zjawiskiem jest wysoki udział tych pozycji funduszy własnych, które nie mogą być przeznaczane na pokrycie strat z lat ubiegłych.

Sektor niekredytowych instytucji finansowych, z uwagi na stosowane w Polsce modele biznesowe, nie tworzy istotnych zagrożeń dla stabilności finansowej.
  • Sektor nie jest istotnym źródłem finansowania gospodarki. Ponadto instytucje sektora niekredytowych instytucji finansowych wykorzystują dźwignię finansową jedynie w niewielkim zakresie.
  • Zakłady ubezpieczeń oferują tradycyjne usługi ubezpieczeniowe i nie generują ryzyka płynności. Zakłady ubezpieczeń w Polsce nie oferują w szerokim zakresie produktów o gwarantowanej stopie zwrotu, będących wrażliwym obszarem w warunkach niskich stóp procentowych. Obniżyła się zyskowność zakładów ubezpieczeń, jednak sektor charakteryzuje się wysokimi współczynnikami wypłacalności, co zapewnia ciągłość świadczenia usług finansowych.
  • Sektorem o znacznej skali działalności są fundusze inwestycyjne. Po okresie dynamicznego wzrostu aktywów (szczególnie zamkniętych funduszy inwestycyjnych wykorzystywanych w optymalizacji podatkowej), zmiany podatkowe przyczyniły się do zahamowania tempa wzrostu aktywów. Kluczowym ryzykiem sektora jest ryzyko płynności, potencjalnie istotne dla funduszy inwestycyjnych otwartych. Udział płynnych aktywów otwartych funduszy inwestycyjnych lekko wzrósł.
  • Ryzyko płynności w zasadzie nie występuje w sektorze otwartych funduszy emerytalnych z uwagi na systematyczny napływ składek do funduszy i brak możliwości wycofania środków przez uczestników przed uzyskaniem uprawnień emerytalnych.
Zjawiskiem który ogranicza możliwość transmisji szoków w systemie finansowym i powstanie efektu zarażania jest brak istotnych bezpośrednich powiązań wewnątrz- i międzysektorowych, zwłaszcza międzybankowych i pomiędzy bankami i niebankowymi instytucjami finansowymi. Symulacje potwierdzają brak występowania istotnego efektu domina w sektorze bankowym. Ważnym potencjalnym kanałem zarażania między bankami oraz SKOK jest system gwarantowania depozytów i uporządkowanej likwidacji, finansowany w przeważającym stopniu przez banki komercyjne. Jest to istotne w obliczu słabości sektora SKOK oraz niektórych banków spółdzielczych. Wysoka koncentracja sektora SKOK zwiększa jednocześnie istotność tego ryzyka.

Narodowy Bank Polski rekomenduje działania mające służyć utrzymaniu stabilności polskiego systemu finansowego. Rekomendacje te zostały omówione w ostatnim rozdziale. Dotyczą one:
  • kontynuacji wprowadzania w życie rekomendacji Komitetu Stabilności Finansowej z 13 stycznia 2017 r., dotyczących portfela kredytów walutowych,
  • unikania działań osłabiających odporność systemu bankowego na zaburzenia,
  • ściślejszej integracji sektora bankowości spółdzielczej i przebudowy jego modelu biznesowego, oraz możliwie szerokiego udziału banków spółdzielczych w Systemach Ochrony Instytucjonalnej (IPS) przy kompleksowym wdrożeniu wszystkich mechanizmów tych systemów,
  • kontynuacji restrukturyzacji sektora SKOK,
  • prowadzenia przez banki polityki kredytowej zapewniającej posiadanie wystarczających buforów dochodowych przez kredytobiorców zaciągających długoterminowe kredyty o zmiennym oprocentowaniu, na wypadek istotnego wzrostu stóp procentowych,
  • szczególnie ostrożnej polityki kredytowej banków w segmencie kredytowania nieruchomości komercyjnych.
Źródło: NBP - "Raport o stabilności systemu finansowego". Analiza przeprowadzona w najnowszej edycji Raportu opiera się na danych dostępnych do dnia 31 marca 2017 r. (cut-off date). Niektóre dane o dużej częstotliwości, zwłaszcza te dotyczące rynków finansowych, i inne szczególnie istotne informacje wykraczają poza przyjęty cut-off date. Raport został przyjęty przez Zarząd Narodowego Banku Polskiego na posiedzeniu w dniu 25 maja 2017 r.


dodano: 2017-06-02 10:57:54